سازد ، بطورى كه هر چيزى بسوى غايت مقصود از آن متوجه گشته و سير كند ، و همين آخرين كمالى است كه مخصوص به او است ، و منتهى درجه و اجل مسمايى است كه به سوى آن گسيل شده ، همچنين مجموع آن را با نظمى عام عالمى منظم سازد ، بطورى كه سراپاى عالم هم متوجه غايت كلى خود كه همان رجوع و بازگشت به خداست بشود و در نتيجه بعد از دنيا آخرت هويدا گردد . * ( « يُفَصِّلُ الآياتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ » ) * - از ظاهر سياق برمىآيد كه مراد از « آيات » ، همان آيات تكوينى است ، و بنا بر اين ، مراد از « تفصيل آيات » اين مىشود كه بعضى از بعضى ديگر جدا و متمايز و بعد از جدا شدن ، متمايز شود ، و اين خود از سنتهاى الهى است كه اشياء را از هم جدا و هر كدام را از ديگرى متمايز سازد ، و از هر كدام ، آنچه كه در ذات و باطنش نهفته است بيرون آورد ، در نتيجه نور از ظلمت ، و حق از باطل ، و خير از شر ، و صالح از طالح ، و نيكوكار از مجرم متمايز گردد . و لذا مىبينيم دنبال جمله مورد بحث فرمود : * ( « لَعَلَّكُمْ بِلِقاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ » ) * ، زيرا روز لقاى پروردگار ، همان روز ساعت و قيامت است كه آن را « يوم الفصل » هم ناميده و وعده داده كه در آن متقين را از مجرمين و فجار جدا سازد ، و فرموده : « إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقاتُهُمْ أَجْمَعِينَ » « 1 » و نيز فرموده : « وَامْتازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ » « 2 » و نيز فرموده : « لِيَمِيزَ اللَّه الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَه عَلى بَعْضٍ فَيَرْكُمَه جَمِيعاً فَيَجْعَلَه فِي جَهَنَّمَ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ » « 3 » . و مشهورتر در نزد مفسرين اين است كه مراد از آيات ، آيات كتابهايى است كه از ناحيه خدا نازل شده ، بنا بر اين ، مقصود از تفصيل آيات به منظور جدا ساختن ، عبارت مىشود از شرح آن و بيان و پرده بردارى از حقايق آن در كتابهايى كه بر انبياء نازل شده ، تا مردم در آنها تدبر و تفكر كنند و حقايق آنها را بفهمند ، زيرا در اين صورتست كه اميد مىرود به لقاى پروردگار شان يقين پيدا نموده به سوى او بازگشت كنند . اين نظريه مشهورتر است در بين مفسرين ، و ليكن آن معنايى كه ما گذرانديم روشنتر و با سياق آيات سازگارتر است . و اگر فرمود : * ( « لَعَلَّكُمْ بِلِقاءِ رَبِّكُمْ » ) * و نفرمود : « لعلكم بلقائه » و به جاى ضمير « ه »

--> ( 1 ) همانا روز قيامت روز جدايى مؤمن و كافر و وعده گاه همه آنان است . سوره دخان ، آيه 40 . ( 2 ) امروز اى مجرمين از هم جدا شويد . سوره يس ، آيه 59 . ( 3 ) تا خدا پليد را از پاكيزه جدا و ممتاز كند ، و بعضى از پليدها را با بعضى درآميزد و يك جا در جهنم قرار دهد ، كه آنها خودشان زيانكار بوده‌اند . سوره انفال ، آيه 37 .